Tazminat Davalarında Faiz Türleri 2026: Yasal, Ticari, Mevduata Uygulanan En Yüksek Faiz ve Başlangıç Tarihleri
200.000 TL kıdem alacağı 3 yıl sonra ödendiğinde mağdurun cebine giren para 254.000 TL olabilir, 560.000 TL de olabilir. Aradaki 306.000 TL fark — ana paranın 1,5 katı — sadece faiz türü seçimine bağlıdır. Yasal faiz mi, ticari faiz mi, mevduata uygulanan en yüksek faiz mi? Faiz başlangıcı dava tarihi mi, fesih tarihi mi, muacceliyet tarihi mi? Doğru cevap her kalem için farklıdır.
Bu rehber; Türk hukuk sisteminde tazminat ve işçi alacaklarına uygulanan üç ana faiz türünü, hangi kaleme hangisinin uygulandığını, faiz başlangıç tarihinin nasıl belirlendiğini, somut hesaplama örnekleri ve Yargıtay yerleşik içtihatlarıyla anlatır.
İçindekiler
Üç Ana Faiz Türü
| Faiz türü | Yasal dayanak | Yaklaşık yıllık (2026) | Hangi alacaklarda? |
|---|---|---|---|
| Yasal faiz | 3095 SK m.1 | %9 sabit | İhbar tazminatı, yıllık izin alacağı, manevi tazminat, genel haksız fiil |
| Ticari faiz (avans + reeskont) | 3095 SK m.2 + TBK m.120 | ~%18-22 (TCMB) | İşveren tüccar ise, ticari muamelelerde |
| Mevduata uygulanan en yüksek faiz | 1475 SK m.14, 4857 SK m.34 | ~%40-55 (banka mevduat oranı) | Kıdem tazminatı, ücret, fazla mesai, hafta/genel tatil ücreti |
Üç oran arasındaki fark 5-6 kata ulaşır. 3 yıllık birikmiş davalarda bu fark ana parayı bile geçer. Doğru türün talep edilmesi, dilekçe yazımının en kritik teknik noktasıdır.
Yasal Faiz (%9 Sabit)
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.1 uyarınca yasal faiz oranı, kanunda belirlenen sabit bir orandır. 2026 itibarıyla %9'dur (yıllar içinde değişebilir; %12 olarak belirlendiği dönemler de yaşandı).
Hangi alacaklara uygulanır?
- İhbar tazminatı — 4857 SK m.17
- Yıllık izin alacağı — 4857 SK m.59
- İkramiye, prim, AGİ alacakları
- Manevi tazminat — TBK m.56
- Genel haksız fiil tazminatı — TBK m.49 (sigorta sözleşmesinden doğmuyorsa)
- Sözleşmeden doğan diğer tazminatlar (ticari değilse)
Avantaj/Dezavantaj
- + Kesin, tartışmasız oran
- + Hesaplaması kolay
- − Mevduat faiziyle kıyasla %30-40 daha düşük getirili
- − Davanın geç sonuçlanması mağdur aleyhine işler (3 yılda enflasyonun %50 üzerinde olabilir, ama %9'da kalır)
Ticari Faiz (Avans + Reeskont)
3095 SK m.2 uyarınca ticari işlerde uygulanan faizdir. TCMB tarafından belirlenen avans işlemleri reeskont oranı esas alınır; 2026 yıl ortalaması %18-22 civarındadır (bazı dönemlerde %28'e kadar çıkmıştır).
Hangi alacaklara uygulanır?
- Ticari sözleşmeden doğan alacaklar
- İki tüccar arasındaki muameleden doğan tazminat
- İşveren tüccar (anonim/limited şirket) ise — bazı yorumlarda işçi alacakları için de geçerli sayılır
- Senet, çek, fatura tahsilatından doğan alacaklar
Önemli not: 4857 SK m.34 işveren temerrüde düşerse "mevduata uygulanan en yüksek faiz" uygulanacağını söyler — bu özel hüküm, ticari faiz hükmünün önüne geçer. Yani işçi alacaklarında ticari faiz yerine mevduat faizi devreye girer.
Mevduata Uygulanan En Yüksek Faiz
1475 SK m.14 (kıdem tazminatı için) ve 4857 SK m.34 (genel ücret alacakları için) emredici hüküm: işveren temerrüde düştüğünde "bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz" uygulanır.
Mantığı
İşçinin alacağını zamanında alamaması sonucu uğradığı zarar, o parayı bankaya yatırsaydı kazanacağı en yüksek faizdir. Bu yüzden yasal faizin (%9) çok üzerinde — bankaların 2026'da mevduata verdiği en yüksek oran ortalama %40-55 civarındadır.
Hangi alacaklara uygulanır?
- Kıdem tazminatı — 1475 SK m.14 (emredici)
- Ücret alacağı — 4857 SK m.34
- Fazla mesai ücreti — 4857 SK m.34 kapsamında ücret sayılır
- Hafta tatili ücreti — 4857 SK m.46 + m.34
- Genel tatil (resmi bayram) ücreti — 4857 SK m.47 + m.34
Pratik etki
200.000 TL kıdem, 3 yıl sonra ödendiğinde:
- Yasal faiz (%9) → 200.000 × (1,09)3 = ~259.000 TL → faiz tutarı ~59.000 TL
- Mevduata en yüksek (~%45 ortalama) → 200.000 × (1,45)3 = ~610.000 TL → faiz tutarı ~410.000 TL
Aradaki 351.000 TL fark, doğru faiz türünün talep edilmesinin önemini gösterir.
Hangi Kaleme Hangi Faiz?
| Alacak kalemi | Faiz türü | Dayanak |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Mevduata uygulanan en yüksek | 1475 SK m.14 |
| İhbar tazminatı | Yasal faiz | 3095 SK m.1 (özel hüküm yok) |
| Aylık ücret | Mevduata uygulanan en yüksek | 4857 SK m.34 |
| Fazla mesai ücreti | Mevduata uygulanan en yüksek | 4857 SK m.34 |
| Hafta tatili ücreti | Mevduata uygulanan en yüksek | 4857 SK m.34 |
| Genel tatil ücreti | Mevduata uygulanan en yüksek | 4857 SK m.34 |
| Yıllık izin alacağı | Yasal faiz | 4857 SK m.59 (ücret değil tazminat) |
| İkramiye / prim | Yasal faiz | 3095 SK m.1 |
| AGİ alacağı | Yasal faiz | 3095 SK m.1 |
| Maddi tazminat (trafik kazası) | Yasal faiz | 3095 SK m.1 |
| Manevi tazminat | Yasal faiz | 3095 SK m.1 |
| Destekten yoksun kalma | Yasal faiz | 3095 SK m.1 |
| Sigorta sözleşmesi alacağı (KZMS) | Yasal faiz | 2918 SK m.99 |
Pratik özet: İş hukuku alacaklarında "ücret" niteliğinde olanlara (kıdem, ücret, FM, tatil ücretleri) en yüksek mevduat; "tazminat" niteliğinde olanlara (ihbar, yıllık izin, ikramiye) yasal faiz uygulanır. Trafik / iş kazası / malpraktis dosyalarında genel olarak yasal faiz geçerlidir.
Faiz Başlangıç Tarihi
Faiz miktarı kadar başlangıç tarihi de önemlidir. Kıdem ve ihbarda fesih tarihi farklı, ücret ve fazla mesaide ay ay muacceliyet tarihi farklı, yıllık izinde fesih tarihi farklı işler.
| Alacak | Faiz başlangıcı |
|---|---|
| Kıdem tazminatı | Fesih tarihi |
| İhbar tazminatı | Fesih tarihi |
| Yıllık izin alacağı | Fesih tarihi |
| Aylık ücret | Her ay'ın muacceliyet tarihi (ay sonu) |
| Fazla mesai | Her ay'ın muacceliyet tarihi (ücretle birlikte muaccel) |
| Hafta/genel tatil | Her ay'ın muacceliyet tarihi |
| Maddi tazminat (kaza) | Olay tarihi (haksız fiil) |
| Manevi tazminat | Olay tarihi (haksız fiil) |
| Destekten yoksun kalma | Vefat tarihi |
| Sigorta sözleşmesi | Sigorta şirketine ihtarname tebliğ tarihi (yoksa dava tarihi) |
Pratik etki: 5 yıl önce gerçekleşen kazada dava bugün açılırsa, faiz 5 yılı kapsar. Ama dilekçede "dava tarihinden itibaren faiz" yazılmışsa, hâkim dilekçeye uyar — eski yıllar kaybedilir. Bu yüzden dilekçe yazımında doğru başlangıç tarihi belirtmek kritiktir.
Temerrüt Mantığı: Muacceliyet ve İhtar
Türk Borçlar Kanunu m.117 uyarınca borçlu temerrüde düşmek için:
- Borç muaccel olmuş olmalı (vade gelmiş)
- Alacaklı ihtarda bulunmalı (yazılı ihbar)
- Belirli süreli borçlarda vade kendiliğinden temerrüt doğurur (ihtar gerekmez)
İş hukukunda kıdem ve ihbar tazminatı için ihtar gerekmez; fesih tarihinde otomatik muaccel olur ve temerrüt doğar. Ücret ve fazla mesaide her ay'ın son günü muacceliyet tarihidir; ihtarsız temerrüt doğar.
Sigorta sözleşmelerinde durum farklı: hak sahibi sigorta şirketine ihtarname göndermek zorundadır (örn. trafik kazası KZMS dosyasında), aksi halde faiz dava tarihinden başlar.
Faiz Hesabı Somut Örnek
Örnek dosya:
- Kıdem: 350.000 TL (fesih 1 Mart 2024)
- İhbar: 80.000 TL (fesih 1 Mart 2024)
- Yıllık izin: 30.000 TL (fesih 1 Mart 2024)
- Fazla mesai: 220.000 TL (5 yıllık birikmiş, ortalama muacceliyet 1 Eylül 2021)
- Bugün: 1 Mart 2027 (3 yıl sonra ödeme)
Faiz hesabı (yıllık ortalama %45 mevduat, %9 yasal varsayımı)
| Kalem | Ana | Faiz | Toplam |
|---|---|---|---|
| Kıdem (mevduat %45, 3 yıl) | 350.000 | ~715.000 | 1.065.000 |
| İhbar (yasal %9, 3 yıl) | 80.000 | ~24.000 | 104.000 |
| Yıllık izin (yasal %9, 3 yıl) | 30.000 | ~9.000 | 39.000 |
| Fazla mesai (mevduat %45, 5,5 yıl) | 220.000 | ~1.150.000 | 1.370.000 |
| TOPLAM | 680.000 | ~1.898.000 | 2.578.000 TL |
Faiz tek başına ana paranın yaklaşık 2,8 katı. Bu, 5 yıllık birikmiş fazla mesai ve mevduat faizi etkisiyle açıklanır.
Eğer dilekçede yanlışlıkla tüm kalemler için "yasal faiz" talep edilseydi:
- Tüm kalemlere %9 → faiz toplamı yaklaşık 230.000 TL
- Doğru türlerle (yukarıdaki) → 1.898.000 TL
- Fark: 1.668.000 TL mağdurun cebinden çıkmış sayılır
Faiz Vergiye Tabi mi?
Faiz GVK m.75/6 uyarınca menkul sermaye iradı sayılır. Ancak iş hukuku alacaklarındaki temerrüt faizi için özel düzenlemeler vardır:
- Kıdem tazminatı + faizi: GVK m.25 uyarınca her ikisi de gelir vergisinden muaftır. Sadece damga vergisi kesilir (ana + faiz binde 7,59).
- İhbar tazminatı + faizi: Ana para gelir vergisine tabi; faiz de aynı kapsama girer (ücret kabul edilir).
- Yıllık izin alacağı + faizi: Ücret niteliği nedeniyle gelir vergisine tabidir.
- Fazla mesai + faizi: Ücret niteliği nedeniyle gelir vergisine tabidir.
- Maddi-manevi tazminat + faizi: GVK m.25/1 uyarınca muaf.
3 Senaryoda Faiz Farkı
Senaryo A — Beyaz yaka, 4 yıl haksız fesih, 2 yıl gecikmeli ödeme
- Kıdem 200.000 + Mevduat %45, 2 yıl → faiz ~221.000 → toplam 421.000 TL
- İhbar 56.000 + Yasal %9, 2 yıl → faiz ~10.500 → toplam 66.500 TL
- Yıllık izin 18.000 + Yasal %9, 2 yıl → faiz ~3.400 → toplam 21.400 TL
- Genel toplam: 508.900 TL
Senaryo B — Mavi yaka, 8 yıl, 5 yıllık fazla mesai birikmiş
- Kıdem 224.000 + Mevduat %45, 1 yıl → faiz ~101.000 → toplam 325.000 TL
- İhbar 50.000 + Yasal %9, 1 yıl → faiz ~4.500 → toplam 54.500 TL
- Fazla mesai 180.000 + Mevduat %45, 3,5 yıl ortalama → faiz ~474.000 → toplam 654.000 TL
- Genel toplam: 1.033.500 TL
Senaryo C — Trafik kazası, 4 yıllık dava, 3.500.000 TL maddi tazminat
- Maddi tazminat 3.500.000 + Yasal %9, 4 yıl → faiz ~1.640.000 → toplam 5.140.000 TL
- Manevi tazminat 250.000 + Yasal %9, 4 yıl → faiz ~117.000 → toplam 367.000 TL
- Genel toplam: 5.507.000 TL
Trafik / iş kazası dosyalarında yasal faiz uygulandığı için iş alacakları kadar yüksek faiz farkı doğmaz. Ancak uzun süren davalarda yine de %50-70 ek getiri sağlar.
Sık Yapılan 7 Hata
- Tüm kalemlere yasal faiz yazmak — Kıdem ve ücret kalemlerinde ciddi kayıp doğurur.
- Faiz başlangıcı için dava tarihini yazmak — Fesih ya da muacceliyet tarihi alınmalı.
- Belirsiz alacak davasında faiz talebi unutmak — Islahla artırırken zamanaşımına uğrar.
- Mevduata "uygulanan" yerine "ortalama" demek — Yargıtay yerleşik içtihadı en yüksek mevduat oranını ister.
- Faiz tarihini yıl olarak hesaplamak — Bileşik faiz değil, basit faiz uygulanır (gün bazında).
- Sigorta dosyasında ihtarname göndermemek — Faiz dava tarihinden başlar, geçmişe yansımaz.
- Belirli süreli sözleşmede temerrüt için ihtar bekleme — Vade kendiliğinden temerrüt doğurur.
Sıkça Sorulan Sorular
Kıdem ve ihbarın faiz türü neden farklı?
Kıdem tazminatı 1475 SK m.14 ile özel düzenlenmiş; "mevduata uygulanan en yüksek faiz" ifadesi açıkça yer alır. İhbar tazminatı ise 4857 SK m.17'de özel faiz hükmü olmadığı için 3095 SK m.1'in genel yasal faizi devreye girer. Tarihsel-yapısal bir ayrım.
Mevduata uygulanan en yüksek faizi nasıl hesaplarım?
Bilirkişi yıllık olarak Türkiye'deki bankaların mevduat oranlarını TBB veya BDDK kayıtlarından toplar; her yıl için maksimum oran alınır. 2026'da bu oran %40-55 arasında dalgalanmıştır.
Faiz davanın hangi aşamasında talep edilmeli?
Dava dilekçesinde mutlaka "her kalem için fesih tarihinden itibaren işleyecek faiz ile birlikte" yazılmalı. Sonradan ıslahla eklenirse zamanaşımına uğrayabilir.
Sigorta şirketine ihtarname göndermeden dava açtım, faiz?
Faiz, dava açılış tarihinden itibaren işler. Olay tarihinden dava tarihine kadar olan süreden faiz alınamaz. Bu yüzden dava açmadan önce ihtarname göndermek (PTT iadeli taahhütlü) standart pratiktir.
Bileşik faiz mi, basit faiz mi?
3095 SK uyarınca basit faiz uygulanır; bileşik faiz değil. Yani her dönemde sadece ana paraya faiz işler, faiz üstüne faiz işlemez. Tek istisna: ticari işlemlerde TBK m.121 uyarınca faiz vadesi geldiğinde anaparaya katılarak işleyen ticari faiz.
Faiz oranlarının değişiminde geçmiş yıllar nasıl hesaplanır?
Her yılda o yıl için geçerli olan oran kullanılır. Yasal faiz 2018'de %9, 2020'de %12, 2022'de %15, 2024'te %12, 2026'da %9 gibi farklı dönemlerde farklı oranlar uygulanmıştır. Faiz dilekçesi her dönemi ayrı yıllık olarak hesaplar.
Maddi tazminat alacağıma faiz hesabını sigorta şirketinin yapması gerekmez mi?
Sigorta şirketi yasal yükümlülüğünü yerine getirir; kendi hesabıyla tek taraflı bir tutar önerir. Bu önerinin doğru olup olmadığını teyit için bağımsız aktüer mütalaası şart — sigorta tarafı genelde faiz hesabını gerçeğin altında verir.
İlgili Yazılar
Faiz Dahil Mütalaa Aldırın
Tüm kalemlerin doğru faiz türü, doğru başlangıç tarihi ve güncel oranlarla hesaplanması — Uzman Mütalaa raporunda standart. 5 yıllık birikmiş alacaklar için faiz tek başına ana paranın 2-3 katı olabilir.
Uzman Mütalaa — 2.000 TL · 3-5 iş günü Detaylı Rapor — 1.750 TL · 24-48 saat