Aynı yaşta iki kişi, aynı kazada, aynı maluliyet oranıyla zarara uğradığında bile tazminatları farklı çıkar. Sebep mi? Yaşam tablosundan okunan beklenen yaşam süresi. Bu tablo, bir aktüeryal hesaplamanın iskeletidir. 2010'dan beri Türk yargısının modern standartı TRH 2010 (Türkiye Hayat Tablosu 2010) — Hazine Müsteşarlığı tarafından hazırlanmış, Yargıtay yerleşik içtihadına girmiş ulusal mortalite tablosu.

Bu rehber; TRH 2010 tablosunun nasıl okunduğunu, beklenen yaşam süresinin (e_x) ve hayatta kalma olasılığının (l_x) ne anlama geldiğini, aktif/pasif dönem ayrımının nasıl yapıldığını, kadın-erkek mortalite farkının tazminata yansımasını, somut örnekler ve karşılaştırma tablolarıyla anlatır.

TRH 2010 Nedir? Tarihçe

TRH 2010, "Türkiye Hayat Tablosu 2010"un kısaltmasıdır. Hazine Müsteşarlığı (bugün Sigortacılık Düzenleme Müdürlüğü) tarafından 2010 yılında yayımlanmıştır. Ulusal nüfus istatistiklerine, ölüm kayıtlarına ve TÜİK demografik verilerine dayanır. Türkiye'de uygulanan resmi mortalite tablosudur.

Öncesinde sigorta sektörü ve mahkemeler PMF 1931 (Prime de Mortalité Française) tablosunu kullanırdı. Bu Fransız tablosu 1931 yılına aittir; Türkiye'nin gerçek demografik yapısını yansıtmıyor, beklenen yaşam süreleri olduğundan kısa hesaplanıyordu.

TRH 2010 ile birlikte:

• Beklenen yaşam süreleri 6-10 yıl uzadı (Türk gerçeğine yaklaştı)
• Tazminat tutarları %30-50 arttı (uzun yaşam = uzun rant = yüksek sermaye)
• Yargıtay 17. HD ve 4. HD yerleşik içtihadı TRH 2010'u tercih eder hale geldi
• SGK aktüeryal denge hesaplarında da TRH 2010 standart oldu

Anahtar Kavramlar

Sembol	Tanım	Anlamı
lx	Living at age x	Belirli bir yaşa kadar hayatta kalan kişi sayısı (100.000 başlangıçtan itibaren)
dx	Deaths at age x	x yaşında ölen kişi sayısı (lx − lx+1)
qx	Mortality rate	x yaşındakilerin bir yıl içinde ölme olasılığı (dx / lx)
px	Survival rate	x yaşındakilerin bir yıl daha yaşama olasılığı (1 − qx)
ex	Life expectancy	x yaşındaki bir kişinin daha kaç yıl yaşaması beklenir

Bu kavramların tazminat hesabındaki rolü:

• l_x: Hayatta kalma katsayıları için baz
• e_x: Pasif dönem süresinin belirlenmesi (kişi kaç yıl daha yaşayacak?)
• p_x: Yıllık iskonto hesabında kullanılan hayatta kalma olasılığı

Tablo Nasıl Okunur? Pratik Örnek

TRH 2010 erkek tablosundan örnek satırlar (yaklaşık değerler):

Yaş (x)	lx	qx	ex (yıl)
0	100.000	0,01200	74,7
20	97.700	0,00120	56,3
30	96.420	0,00170	46,9
35	95.520	0,00220	42,3
40	94.380	0,00310	37,8
50	91.190	0,00580	29,1
60	83.940	0,01400	21,3
70	69.860	0,03200	14,4
80	43.470	0,07500	8,7
90	13.730	0,17800	4,8

Pratik okuma: 35 yaşında bir erkeğin (95.520 kişi hayatta) bir yıl içinde ölme olasılığı %0,22 (q₃₅=0,00220). Bu yaştan itibaren ortalama 42,3 yıl daha yaşaması beklenir. Yani 77,3 yaşına kadar ortalama yaşam.

Hayatta kalma olasılığı zincirleme

35 yaşındaki birinin 50 yaşına kadar hayatta kalma olasılığı:

P(35→50) = l₅₀ / l₃₅ = 91.190 / 95.520 = 0,9547 (%95,47)

Bu rakamı her yıl için hesaplayıp tazminat sermayesini düşürmek aktüeryal hesabın özüdür.

Kadın vs Erkek Beklenen Yaşam Farkı

Yaş	ex erkek	ex kadın	Fark (yıl)
20	56,3	61,8	+5,5
35	42,3	47,5	+5,2
50	29,1	33,7	+4,6
65	17,3	20,8	+3,5

Kadınlar, her yaş diliminde erkeklerden 4-6 yıl daha uzun yaşar. Bu mortalite farkının tazminat hesabına etkisi yüksektir: aynı koşullardaki kadın mağdurun beklenen yaşam süresi daha uzun, dolayısıyla rant süresi daha fazla, sermaye değeri daha yüksek olur.

Yargıtay yerleşik içtihadı: cinsiyet bazlı tablo kullanılır; kadın-erkek aynı tabloda hesaplanmaz.

Aktif ve Pasif Dönem Ayrımı

Aktüeryal hesap iki dönem üzerinden işler:

• Aktif dönem: Mağdurun çalıştığı kabul edilen yıllar. Bu süre içinde gerçek geliriyle modellenir.
• Pasif dönem: Aktif dönem sonrası mağdurun hayatta kaldığı yıllar. Bu süre içinde asgari ücret + emeklilik geliri varsayımı yapılır.

Yargıtay yerleşik içtihadı:

• Genel kural: Aktif dönem üst yaş sınırı 60
• Beyaz yaka / akademisyen: 65 yaşa kadar uzatılabilir
• Fiziksel meslek (inşaat, maden): 50-55 yaşta erken kabul edilebilir
• Pasif dönem: Aktif sonrası, e_x kadar (beklenen yaşam − şu anki yaş − aktif kalan)

Örnek hesap

35 yaşında erkek beyaz yaka:

• Aktif dönem: 60 − 35 = 25 yıl
• Toplam beklenen yaşam: 35 + 42,3 = 77,3 yıl
• Pasif dönem: 77,3 − 60 = 17,3 yıl

Aktüeryal Hesabın 6 Adımı

1. Yaş + cinsiyet ile e_x okunur: 35 yaş erkek → 42,3 yıl beklenen yaşam
2. Aktif/pasif sınırlandırılır: 25 yıl aktif + 17,3 yıl pasif
3. Yıllık gelir profilleri çıkarılır: Aktif (gerçek gelir + yıllık artış), pasif (asgari ücret)
4. Maluliyet oranı uygulanır: %30 maluliyet → her yılın gelirinin %30'u kaybedildi
5. Hayatta kalma olasılığı çarpılır: Her yıl için l_x+t/l_x uygulanır
6. İskonto faktörüyle bugüne çekilir: %1,8 teknik faizle (1+i)^t'ye bölünür ve toplanır

Sonuç: Sermaye değeri = bugünkü tazminat tutarı.

Somut Hesaplama: 35 Yaşında Erkek, %30 Maluliyet

Parametreler:

• Yaş: 35, cinsiyet: erkek
• Aylık brüt gelir: 32.000 TL → yıllık 384.000 TL
• Maluliyet oranı: %30
• Aktif dönem: 25 yıl (35 → 60 yaş)
• Pasif dönem: 17,3 yıl (60 → 77,3 yaş)
• Pasif gelir: aylık 17.002 TL asgari → yıllık 204.024 TL
• Yıllık gelir artışı (aktif): %3 reel
• Teknik faiz: %1,8

Aktif dönem hesabı (25 yıl)

Her yıl için: 384.000 × (1,03)^t-1 × 0,30 × (l_35+t/l₃₅) ÷ (1,018)^t-1

Tüm yılların toplamı yaklaşık 2.385.000 TL.

Pasif dönem hesabı (17,3 yıl)

Her yıl için: 204.024 × 0,30 × (l_60+t/l₃₅) ÷ (1,018)^(25+t-1)

Tüm yılların toplamı yaklaşık 425.000 TL.

Toplam sermaye değeri

Tazminat = 2.385.000 + 425.000 = 2.810.000 TL

Karşılaştırma: Aynı dosya progresif rant + PMF 1931 ile yaklaşık 1.780.000 TL, AYİM tablosu ile 1.580.000 TL hesaplanır. Aktüeryal yöntemin sonucu %58-78 daha yüksek.

PMF 1931'den Farklar

Kriter	PMF 1931	TRH 2010
Veri kaynağı	1931 Fransız nüfus	2010 Türk nüfus + sigorta verileri
ex 35 yaş erkek	~37 yıl	~42 yıl
ex 50 yaş kadın	~26 yıl	~34 yıl
Mortalite paterni	Yüksek (eski tıbbi gerçeklik)	Düşük (modern sağlık)
Tazminata etkisi	%25-40 daha düşük	Bazlık

Detaylı: PMF 1931 vs TRH 2010 Hızlı Kıyas.

Sigorta TRH 2010 vs Emeklilik TRH 2010

Aynı isimle anılsa da aslında iki farklı tablo vardır:

• TRH 2010 Sigorta: Sigorta sektöründe (sağlık, hayat, kaza) kullanılır. Mortalite oranları nispeten yüksek (sigortalanan kitlede risk yüksek varsayımı).
• TRH 2010 Emeklilik: SGK ve özel emeklilik fonu hesaplarında kullanılır. Mortalite oranları daha düşük (emekli grubu uzun yaşar).

Tazminat hesabı için Sigorta TRH 2010 kullanılır. Yargıtay 17. HD bu tercihi yerleşik biçimde uygulamış, sigorta tablosu modern standart kabul edilmiştir.

Yargıtay'ın TRH 2010 Tercihi

Yargıtay 17. HD'nin 2018 sonrası yerleşik içtihadına göre:

• Trafik kazası bedensel ve vefat dosyalarında TRH 2010 kullanılması zorunludur
• PMF 1931 kullanılmış raporlar bozulmaya tabidir
• İşbu yerleşik içtihada karşı çıkış mümkün değil
• İş kazası dosyalarında 21. HD aynı yöntemi benimser
• SGK aktüeryal denge hesaplarında da TRH 2010 esastır

Yani 2026 itibarıyla TRH 2010 kullanılmayan rapor "eksik rapor" sayılır. Bu, hak sahibinin lehine bir gelişmedir.

Sık Yapılan 6 Hata

1. Cinsiyet ayrımını yapmamak — Tek bir tablo kullanılırsa kadın mağdur eksik tazminat alır.
2. e_x ile aktif dönem üst sınırını karıştırmak — Aktif dönem 60 yaş, e_x ise toplam yaşam.
3. Pasif dönem hesabını atlama — Aktif sonrası gelir kaybı da tazminat dahildir; "60 yaşına gelince zaten emekli olurdu" mantığı eksiktir.
4. Hayatta kalma olasılığını uygulamamak — Sadece e_x kullanılırsa overestimate olur.
5. İskonto faizini %5-10 almak — Yargıtay yerleşik içtihadı %1,8'dir.
6. Sigorta tablosu yerine emeklilik tablosu kullanmak — Tazminat dosyasında sigorta TRH 2010 esastır.

Sıkça Sorulan Sorular

TRH 2010 tablosunu nereden temin edebilirim?

Hazine Müsteşarlığı ve SGK'nın resmi yayınlarında bulunur. Aktüer kütüphanelerinde ve aktüeryal yazılımlarda hazır şekilde tanımlıdır. Bağımsız olarak yorumlamak yerine aktüer mütalaası almak doğru sonuç verir.

Daha güncel bir TRH var mı? TRH 2020 mesela?

2026 itibarıyla resmi olarak güncellenmiş bir TRH bulunmuyor. TRH 2010 hâlâ geçerli ulusal standart. Hazine, gelecek dönem güncelleme planları açıklamış olsa da yargı için TRH 2010 esastır.

Pasif dönemde gerçekten asgari ücret mi alacağı varsayılır?

Yargıtay yerleşik içtihadı pasif dönemde "asgari ücret" varsayımını benimser. Ancak emeklilik geliri kanıtlanan dosyalarda emekli maaşı + asgari ücret farkı modeli kullanılabilir. Aktüer mütalaasında her iki seçenek dilekçeyle sunulabilir.

SGK gelir bağladıysa tazminat bundan düşülür mü?

İş kazası dosyalarında SGK'nın bağladığı geçici/sürekli iş göremezlik geliri, işverenden talep edilen tazminattan mahsup edilir. Bu mahsup hesabı aktüeryal yöntemle yapılır; SGK gelirinin sermaye değeri hesaplanıp toplam tazminattan çıkarılır.

%100 maluliyet halinde nasıl hesaplanır?

%100 maluliyet, mağdurun çalışma kapasitesinin tamamen yittiği anlamındadır. Aktif + pasif dönemde gelirin tamamı tazminat hesabına dahil olur (%30 örneği yerine %100 çarpan). Ayrıca bakıcı gideri eklenebilir (her gün 8 saat bakıcı varsayımı).

Cinsiyet bazlı tablo Avrupa'da kaldırıldı, Türkiye'de değişebilir mi?

Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın 2011 kararıyla AB sigortacılık sektöründe cinsiyet bazlı premium yasaklandı. Ancak Türkiye AB üyesi olmadığı için bu uygulama geçerli değil; cinsiyet bazlı TRH 2010 kullanımı sürmekte. Olası gelecek değişiklikler hak sahibinin lehine olabilir.

Aktüer mütalaası yerine bilirkişi raporunu beklemek mantıklı mı?

Bilirkişi raporu mahkemece atandıktan sonra düzenlenir; süreç 6-18 ay sürer. Bu süre içinde uzman mütalaası elinizde olursa: arabuluculukta pazarlık zemini, bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde sayısal dayanak, sigorta şirketiyle müzakere aracı olarak kullanılabilir. Uzman mütalaası 2.000 TL · 3-5 iş günü.

İlgili Yazılar

• Tazminat Hesaplama Yöntemleri Pillar (2026)
• Aktüeryal Yöntem vs Progresif Rant
• Tazminat Davalarında Faiz Türleri
• PMF 1931 vs TRH 2010 Hızlı Kıyas
• Maluliyet Oranı Tazminat Etkisi